Regulamin - Loguj/Wyloguj

Shaolin, Shaolin

6 grudnia, 2009 autor dacheng

Shaolin

Historia klasztoru Shaolin jest powszechnie znana z mitów, które powstały w większości… na początku 20 wieku. A jaki obraz kształtuje się z analizy faktycznych źródeł historycznych?

Walka, a co za tym idzie trening umiejętności walki, towarzyszy ludzkości od najdawniejszych czasów. We wszystkich częściach świata rozwijano rozmaite techniki walki i metody ich doskonalenia. Podobnie było na obszarze Chin. Już w najstarszych tekstach mowa jest o tańcach wojennych i o współzawodnictwie zapaśniczym. W wielu okresach trening walki był powszechny wśród ludu i popierany przez władze. W innych był zakazany, a ćwiczono w tajemnicy przygotowując się do walki przeciw znienawidzonemu władcy.

Gdy do Chin dotarł buddyzm i zaczęły powstawać klasztory, wielu ludzi, którzy zostawali mnichami posiadało więc umiejętności walki uzyskane wcześniej. W klasztorach umiejętności te były ważne – często znajdowały się tam cenne przedmioty (zwłaszcza w okresach gdy władcy hojnie wspierali świątynie), których trzeba było bronić przed rabusiami. Bronić trzeba było też wieśniaków uprawiających pola na rzecz klasztorów. Naturalne było, że część mnichów, służąc jako strażnicy, zajmować musiała się treningiem walki.

W okresach wojen zdarzało się, że mnisi byli wcielani do armii. Później często wracali do klasztorów, nauczając tam umiejętności, których nabyli podczas wojaczki.

Czasem klasztory służyły też jako przykrywka dla przygotowań powstańczych. W kronikach Wei zapisano, że w 438 roku klasztorze buddyjskim w Chang’anie (dzisiejszy Xi’an) wykryto zgromadzoną dużą ilość broni, co spowodowało podejrzenie, że mnisi przygotowywali się do rebelii. Miało to miejsce jeszcze przed powstaniem klasztoru Shaolin i przybyciem Bodhidharmy do Chin.

Klasztor Shaolin w górach Song w prowincji Henan został wybudowany w 495 roku przez cesarza Xiaowendi dynastii Wei dla hinduskiego mnicha Batuo (Fotuo, Sengjia Fotuo).

Około 490 roku Batuo szlakiem jedwabnym przybył do Chin. Dotarł do stolicy Wei – Pingcheng (obecny Datong w prowincji Shanxi). Następnie stolica została przeniesiona do Luoyangu. Tam Xiaowendi wybudował dla Batuo Dziedziniec Spokoju. Jednak Batuo wolał opuścić miasto i udać się na zbocze gór Songshan. Wówczas Xiaowendi ufundował tam klasztor Shaolin.

Nazwa Shaolin jest skrótem od Shaoshilin – las na górze Shaoshi. U podnóża tej góry leży klasztor. Popularne tłumaczenie „młody las” jest wynikiem nieporozumienia – tłumaczenia skrótu, bez znajomości właściwego pochodzenia nazwy.

Nie ma zapisków o związkach Batuo ze sztuką walki. Wspomina się natomiast o jego uczniach Sengchou i Huiguang. W zapiskach o słynnych mnichach przeczytać można, że Sengchou już w młodości posiadał umiejętności charakterystyczne dla sztuki walki, między innymi typu qinggong (sztuka lekkości). Stojąc na poręczy studni wielokrotnie podbijał stopą lotkę („zośkę”). Podnosił ciężary oraz demonstrował zręczność i odwagę w quan (sztuce walki wręcz).

O wiele sławniejszy stał się później inny mnich z Indii – Bodhidharma (Puti Damo), który jednak nie przebywał w samym klasztorze, a uprawiał ascezę w pobliskiej pustelni. Jego uczniowie Hui Ke i Seng Fu zasłynęli jako pierwsi przedstawiciele buddyzmu chan (zen).

Bodhidharma - obraz z epoki Ming

Shaolin, jako klasztor cesarski miał specjalną rangę i był blisko związany z dworem. Posiadał nadane ziemie, z których czerpał zyski. Miał też prawo utrzymywania gwardii do obrony. To były czynniki, które w istotny sposób wpłynęły, że stał się jednym ze znanych ośrodków rozwoju sztuki walki.

Z czasów dynastii Tang pochodzi zapis o tym, że w końcowym okresie dynastii Sui bandyci zaatakowali klasztor Shaolin i zostali odparci przez mnichów. Pojawia się też historia o trzynastu mnichach, którzy pomogli Li Shiminowi w walce z innym pretendentem do tronu Wang Shichongiem. Stała się ona m.in. kanwą słynnego filmu „Klasztor Shaolin” z Li Lianjie (Jet Li) w roli głównej. Klasztor posiadał ziemie, których dzierżawa umożliwiała wyżywienie mnichów. Utracił je, gdy Wang Shichong opanował ten obszar i pieczę nad pobliskim grodem powierzył bratankowi Wang Renze. Mnisi sprzymierzyli się z Li Shiminem, pomagając mu zdobyć miasto i schwytać Wang Renze. Główna ich rola polegała na tym, że jako mnichom udało im się wejść do miasta, wnosząc złoto, którym przekupili dowódcę straży. Ten otworzył bramę miejską, umożliwiając Li Shiminowi atak. Podobno mnisi brali też w jakimś stopniu w walce, posługując się kijami.

W epoce Song dla upamiętnienia Bodhidharmy w okolicy klasztoru odtworzono jego pustelnię, z miejscem, gdzie miał medytować zwrócony do ściany. Ponieważ miejsce to oddane zostało pod pieczę klasztoru, od tej pory zaczęto niezupełnie słusznie uważać klasztor Shaolin za kolebkę buddyzmu chan (zen).

Z tej epoki pochodzą teksty dotyczące ćwiczeń mentalno-oddechowych (posługując się obecną terminologią określilibyśmy je jako qigong), których stworzenie przypisane zostało Bodhidharmie. Należy jednak zwrócić uwagę, że pochodzą one z okresu ponad pół tysiąca lat późniejszego, niż życie i działalność Bodhidharmy. Warto pamiętać, że zjawisko przypisywania stworzenia czegoś słynnej postaci z przeszłości było w Chinach częste.

Przez te wszystkie i kolejne stulecia brak jest jednak wzmianek o sztuce walki w klasztorze Shaolin, mimo że odwiedzany był przez wielu sławnych ludzi, którzy opisywali swoje wrażenia z tych wizyt.

W 1517 roku ufundowano tablicę, opisującą jak w końcowym okresie dynastii mongolskiej, podczas napaści ze strony maruderów powstania czerwonych turbanów, klasztorny kuchcik przemienił się w gigantycznego ducha Jinnaluo (w sanskrycie Kimnara) i pokonał napastników wymachując wielkim płonącym kijem. Klasztor został wówczas w dużej części zniszczony, a mnisi rozproszeni, powracając do klasztoru kilka lat później.

Dopiero w epoce Ming klasztor Shaolin stał się rzeczywiście słynnym ośrodkiem sztuki walki. Poza Shaolinem podobną sławą cieszyły się także świątynie w górach Funiu (również w prowincji Henan) oraz w górach Wutai (prowincja Shanxi).

Mnisi Shaolin słynni byli z posługiwania się w walce kijem. Jednak gdy generał Yu Dayou odwiedził klasztor w pierwszej połowie XVI wieku, był rozczarowany umiejętnościami mnichów. W rezultacie to oni uczyli się od niego. Dwóch z nich na pewien czas dołączyło do Yu, by móc dłużej pobierać nauki, po czym przekazywali je innym mnichom po powrocie do klasztoru.

Według zapisów na stelach w klasztorze Shaolin, najwybitniejszym mnichem-wojownikiem tej epoki był Zhou You. Miał on wielu uczniów – mnichów i świeckich. W kolejnym pokoleniu sławny był Hong Zhuan, który napisał traktat podsumowujący nauki Zhou You o posługiwaniu się włócznią. Mnisi Shaolinu brali wówczas udział w walkach przeciwko napaściom japońskich piratów na wybrzeżu. W literaturze pojawia się wiele zapisów wysławiających umiejętności walki mnichów z Shaolinu. Niejaki Chen Zongyou napisał traktat o sztuce walki kijem z klasztoru Shaolin.

W końcowym okresie dynastii Ming taoista Zong Heng z góry Tiantai napisał traktat o ćwiczeniach „przemiany ścięgien” – Yijinjing, przypisując autorstwo Bodhidharmie i dopisując dwie przedmowy, których autorstwo przypisał wcześniejszym postaciom. Miało to miejsce ponad tysiąc lat po faktycznej działalności Bodhidharmy.

W okresie Yongzheng (1722 – 1735) mandżurskiej dynastii Qing wydany został edykt zakazujący Chińczykom uprawiania sztuk walki. Mnisi w klasztorze Shaolin również mogli ćwiczyć tylko w tajemnicy. Jednak gdy w roku 1828 mandżurski dostojnik odwiedził klasztor miał okazję zobaczyć pokaz w wykonaniu jednego z mnichów. W jednym z pawilonów klasztoru zachowało się malowidło z późnego okresu dynastii Qing przedstawiające ćwiczących mnichów.

Mnisi Shaolin - epoka Qing

W pierwszej połowie XX wieku sztuki walki zaczęto traktować jako pożyteczną formę kultury fizycznej, nadając im nawet rangę sztuki narodowej – guoshu (kuo shu). Zaczęło powstawać coraz więcej książek omawiających historię chińskich sztuk walki. Niemal nie prowadzono jednak solidnych badań. Publikacje opierały się na legendach, z których niektóre wręcz stworzono w tym okresie. Dopiero wtedy właściwie wypłynęła hipoteza o związku Bodhidharmy ze sztuką walki, która przez następne kilkadziesiąt lat przyjmowana była bezkrytycznie za fakt historyczny.

Pod koniec XIX wieku eksperci taijiquan, baguazhang i xingyiquan w Pekinie postanowili „trzymać się razem” i systemy te określać mianem „wewnętrznej rodziny” – neijia, wszystkie pozostałe pozostawiając „poza nawiasem” tego co ich zdaniem było wartościowe, i określając je mianem „zewnętrznej rodziny” – waijia. Taki podział, dodatkowo kojarzący neijia z Wudang, a waijia z Shaolin został przyjęty później przez Centralny Instytut Guoshu i szeroko spopularyzowany. W ten sposób prawie wszystkie chińskie sztuki walki, poza neijia, zaliczono do Shaolinu, niezależnie od tego jakie faktycznie było ich pochodzenie.

Do dziś istnieje wiele szkół i systemów, w których nazwie pojawia się Shaolin, a jedyną podstawą dla użycia tejże nazwy jest przyjęta kilkadziesiąt lat temu nieadekwatna do rzeczywistości klasyfikacja chińskich sztuk walki.

W 1928 roku klasztor Shaolin został spalony przez buntowniczego watażkę – generała Shi Yousana. Walki między nacjonalistami, a komunistami, wojna z Japonią, a potem zwycięstwo komunistów, nie sprzyjały odbudowie klasztoru. Przebywało tam zaledwie kilku mnichów, którzy w okresie „rewolucji kulturalnej” (1966-1976) zostali poddani publicznym upokorzeniem, a następnie uwięzieni.

Klasztor zaczęto odnawiać dopiero na przełomie lat 70. i 80. Sprowadzono żyjących jeszcze mnichów i rozpoczęto prace rekonstrukcyjne sztuki walki z Shaolin. Poza wiedzą starych mnichów wykorzystano ocalałe manuskrypty, a także elementy różnych systemów, którym przypisano mniejszy lub większy związek z Shaolin.

Andrzej Kalisz

Tagi: , , ,

1 komentarz do “Shaolin, Shaolin”

  1. wuxia Pisze:

    Świetna robota :-)

Patrnerska strona

Serwis informacyjny MMA najpopularniejszy w Polsce

Trening i motywacja kochamsilownie.pl