Regulamin - Loguj/Wyloguj

Historia chińskich sztuk walki – 7

15 stycznia, 2010 autor dacheng
Pierwszy cesarz dynastii Song

Pierwszy cesarz dynastii Song

Po panowaniu dynastii Tang (618-907) nastąpił kilkudziesięcioletni okres rozbicia, określany jako Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw. W roku 960 Chiny zostały ponownie zjednoczone. Panowanie rozpoczęła dynastia Song. Nastąpił kolejny po epoce Tang wielki rozwój nauki, kultury i gospodarki Państwa Środka, mimo konieczności zmagania się z najazdami z północy i z zachodu.

Obszary północno-zachodnie opanowane zostały przez tybetańskie plemię Tangutów, które utworzyło państwo Zachodnie Xia. Na północy panowali najpierw Kitanowie, których dynastia nazwana została Liao, podbici następnie przez Dżurdżenów – dynastia Jin. W 1126 roku Dżurdżenowie zajęli Kaifeng – stolicę Song i pojmali cesarza. Jego syn zdołał uciec i utworzył stolicę w obecnym Hangzhou – od roku 1127 mówi się o południowej dynastii Song. W tym czasie Mongołowie podbili Tangutów, a potem także Dżurdżenów, zajmując północną część Chin, a od roku 1251 przystąpili do działań zmierzających do podbicia południa, opanowując całe Chiny w roku 1279.

Podczas gdy w epoce Tang sztuka walki należała do dziedzin wysoko cenionych przez ludzi wykształconych, uprawianych przez najwyższych dostojników i opiewanych przez najsłynniejszych poetów, wysoka kultura epoki Song promowała łagodność. Sztuka walki rozwijała się oczywiście w armii, a także wśród niższych warstw społecznych.

W epoce Tang rozwinięto system państwowych egzaminów wojskowych wujuzhi. Jego przywrócenie zadeklarowano w okresie Zhenzong dynasti Song (998-1022), lecz faktycznie egzaminy odbyły się dopiero w roku 1029. Najważniejszą ocenianą umiejętnością było strzelanie z łuku podczas konnej jazdy. Jednak wkrótce zaprzestano organizowania egzaminów, a przywrócono jest w 1064 roku. Egzaminy były czterostopniowe, obejmowały testy umiejętności – głównie dotyczące konnego łucznictwa, pisanie eseju i odpowiedzi na pytania. Istnieje zapis, że w 1078 roku przedmiotem egzaminów poza strzelaniem były umiejętności posługiwania się włócznią i szablą oraz walka wręcz. Dla opoki Song charakterystyczne jest, że poza umiejętnościami wojskowymi dużą wagę przywiązywanego do cywilnego wykształcenia egzaminowanych.

W epoce Tang wprowadzono też system kształcenia wojskowego, który przywrócono w epoce Song w 1043 roku, ale tylko na 3 miesiące. Potem odrodził się on w okresie reform państwa przeprowadzanych przez Wang Anshi. Głównymi przedmiotami były konne łucznictwo i umiejętność odpowiedzi na pytania z zakresu strategii wojskowej. Absolwenci z dobrymi wynikami byli uprawnieni do zwolnienia z egzaminów, z wyjątkiem najwyższego stopnia. Z końcem epoki Song, podczas panowania Mongołów, ten system kształcenia został przerwany i przywrócony został dopiero w epoce Ming.

W roku 1070 zaczęto wprowadzać system jednostek zwanych baojia, a w 1079 system szkolenia szefów baojia. Na każde dwa powiaty miał przypadać jeden ośrodek szkolenia wojskowego, dla kształcenia szefów baojia. Szkolenia trwały 3 lata. Następnie absolwenci wracali do swoich wiosek, by tam prowadzić lokalne szkolenia, tworząc jednostkę baojia. W ten sposób powstawała sieć sprzyjająca rozpowszechnianiu się umiejętności bojowych wśród ludu.

Różne włócznie

Różne włócznie

Najważniejszymi w armii rodzajami broni były włócznia i szabla na długim drzewcu. Istniało wiele typów włóczni, w tym w całości metalowa. Potocznie mówiono o 9 odmianach. Różnorodność była w dużej mierze wynikiem kontaktów z wieloma ludami, z którymi walczono. Istnieje wiele zapisów potwierdzających przywiązywanie wagi do praktyczności. Walkę ćwiczono zdejmując z włóczni ostrza i ich końce obwiązując sfilcowanymi skórami. Podobnie ćwiczono walkę szablą drzewcową. Rozwinęła się też wówczas metoda walki konnej przy pomocy włóczni (w dalszym dystansie) i krótkiego łańcucha.

Szable drzewcowe

Szable drzewcowe

Japońskie szable (zwane u nas potocznie mieczami) niewątpliwie powstały na bazie wczesnych chińskich szabli dao, o czym mówiliśmy w odcinku dotyczącym epoki Han. Przez kolejne wieki ten typ szabli stracił jednak znaczenie w Chinach, a rozkwitnął w Japonii. W epoce Song szable japońskie wysoko ceniono i masowo je stamtąd importowano. W treningu walki szablą używane były drewniane atrapy owinięte sfilcowaną skórą.

Kij dwuczłonowy (wzorowany na cepie) stosowano w walce już podobno w epoce Wiosen i Jesieni. W epoce Tang był wykorzystywany przy obronie grodów. Natomiast w epoce Song okazało się, że jeźdźcy ludów z zachodnich rubieży tę samą broń wykorzystują do walki z piechotą. Takie wykorzystanie zostało wkrótce przyjęte też przez Chińczyków.

Należy wspomnieć, że w epoce Song zaczęto wykorzystywać czarny proch do budowy bomb i rakiet, które stosowano na polach bitew.

Kusza trójstrzałowa

Kusza dalekosiężna

Sztuka walki poza armią w wielu okresach rozwijała się wbrew oficjalnym zakazom i represjom. Także już wkrótce po powstaniu dynastii Song zakazano uprawiania sztuki walki bronią i posiadania broni poza jednostkami wojskowymi. Wielokrotnie wydawano rozporządzenia, dotyczące poszczególnych rejonów. W 1125 roku wydano taki edykt obejmujący cały kraj.

Ponieważ polityka dynastii Song powodowała polityczne i militarne osłabienie państwa, szczególnie obszary północne i zachodnie narażone były na nieustanne ataki. Tamtejsza ludność wiejska zmuszona więc była do tworzenia sprzysiężeń i oddziałów szkolących się w walce. Ale sprzysiężenia i oddziały tworzono też na innych terenach – często powstawanie tych niezależnych struktur było pierwszą fazą, prowadzącą do wybuchu powstań ludowych.

Popularną ludową bronią był kij. Związane to było między innymi z tym, że w odróżnieniu od broni metalowych, kij jest czymś, co można łatwo przygotować lub nawet znaleźć, w związku z czym trudno byłoby wyegzekwować zakaz jego posiadania. Odbywały się nawet zawody w walce na kije. Istnieją zapis o takim turnieju, który odbył się na górze Tai w prowincji Shandong. W źródłach z tego okresu mowa jest o różnicach między szkołami kija z Shandong (gwałtowne, obszerne ruchy) i Hebei (zręczność i różnorodność).

W niektórych zapisanych w epoce Song opowieściach ludowych mówi się o wysokich umiejętnościach pierwszego cesarza tej dynastii w posługiwaniu się kijem.

W niektórych rejonach południa Chin rozpowszechniony był wśród ludności wiejskiej rodzaj narzędzia – pudao, który składał się z ostrza umieszczonego na stosunkowo krótkim drzewcu tak, że dało się je oddzielać i łączyć odpowiednio do potrzeb. Wieśniacy, podczas wędrówek górskimi ścieżkami na pola często kij wykorzystywali do podpierania się, a ostrze zawieszali na pasie. Ponieważ było to narzędzie, nie objął go zakaz posiadania. Tymczasem wkrótce zaczęto tego narzędzia używać jako broni, i to na stopniowo na coraz większej części terytorium Chin. Nauka posługiwania się obejmowała dwa elementy – walkę samym krótkim kijem, oraz ostrzem na kiju. W późniejszym okresie zakazy obejmowały także pudao.

Mimo ponawianych zakazów umiejętność walki włócznią również rozwijała się wśród ludu. Pojawiły się różne szkoły. Jedna z nich stała się bardzo znana pod nazwą włócznia kwiatu gruszy lub włócznia rodziny Yang. Jest to wczesny przykład nazywania szkoły – stylu nazwiskiem.

Chłopcy ćwiczący zapasy

Chłopcy ćwiczący zapasy

Oprócz utylitarnej sztuki walki, rozwijał się także nurt rozrywkowy, pokazowy. W armii istniały oddziały pomocnicze, które zajmowały się na przykład pracami typu budowania i remontowania dróg, mostów i murów miejskich. Ale należały do tej kategorii także oddziały skupiające akrobatów, żonglerów oraz prezentujących pokazy sztuk walki. Demonstrowano formy z różnymi rodzajami broni oraz sceny walki. Odbywały się też pojedynki walki wręcz lub zapasów, które również oglądano dla rozrywki. Często towarzyszyły one bankietom.

Chociaż Chiny były słabe politycznie i militarnie, tracąc coraz to kolejne terytoria, rozwijała się gospodarka, rozkwitały miasta, dla mieszkańców których sztuka walki stawała się głównie formą rozrywki. W okresie tym masowo powstawały organizacje, skupiające ćwiczących dla rekreacji. Niektóre stowarzyszenia skupiały ludzi biegłych w sztuce, inne na przykład młodzież z bogatych rodzin, ćwiczącą dla rozrywki.

Na miejskich rynkach powstawały specjalne miejsca, służące do organizowania pokazów i turniejów w walce wręcz. Poza znanymi z wcześniejszych epok określeniami juedi, jueli, xiangpu,w epoce Song pojawia się też termin zhengjiao. Określano tak zarówno formułę czysto zapaśniczą, jak i wolną walkę w formule mieszanej – łączącej chwytanie z uderzaniem. Często pokazy rozpoczynały kobiety prezentujące określone układy podwójne. Potem mężczyźni przystępowali do właściwych walk. Czasem prezentowane były też formy z bronią i bez, które wówczas nazywano taozi. Odbywały się niekiedy zawody na dużą skalę – były struktury organizacyjne, określone regulaminy, nagrody.

Zawody xiangpu

Zapasy xiangpu


Niekiedy pokazy wykonywali na przykład sprzedawcy lekarstw. Prezentacja sztuki walki służyła przyciągnięciu jak największej liczby potencjalnych klientów.

Popularne były też opowieści o wojownikach, wygłaszane przez ulicznych opowiadaczy.

Warto, mówiąc o epoce Song, zwrócić jeszcze uwagę na prąd filozoficzny zwany neokonfucjanizmem, który połączył idee konfucjańskie, taoistyczne i buddyjskie. Jeden z przedstawicieli – Zhou Dunyi koncentrował się m.in. na filozoficznej koncepcji taiji – jedności, która źródło ma w wuji – nieograniczonym, a sama daje początek komplementarnym siłom yin i yang. Znacznie później w teorii sztuki walki taijiquan nastąpiło odwołanie do tejże teorii, a Chen Xin nawet włączył całość traktatu Zhou Dunyi o taiji do swojej książki o stylu Chen taijiquan.

Andrzej Kalisz

Tagi: , , ,

Komentarze wyczone.

Patrnerska strona

Serwis informacyjny MMA najpopularniejszy w Polsce

Trening i motywacja kochamsilownie.pl