Regulamin - Loguj/Wyloguj

Historia chińskich sztuk walki – 5

16 grudnia, 2009 autor dacheng

Upadek trwającej cztery wieki dynastii Han zapoczątkował równie długotrwały okres rozbicia i chaosu. O jego pierwszej fazie – epoce Trzech Królestw, pisaliśmy już w poprzednim odcinku. Pozostała część tego okresu określana jest jako: Dwa Jin, Dynastie Północne i Południowe.

Generalnie w życiu politycznym i ekonomicznym nastąpił regres. Ogromne były zniszczenia i straty ludności. Jednocześnie następowalo przenikanie różnych kultur. Ludy, które tereny Chin najeżdżały i panowały nad dużymi obszarami, ulegały jednak szybkiemu chińszczeniu, dzięki czemu cią głość kultury chińskiej została zachowana. Z Trzech Królestw (Wei, Shu, Wu), najsilniejsze okazało się Wei, ostatecznie pokonując rywali. Jednak w 265 roku władca usunięty został z tronu przez jednego z generałów, który ogłosił siebie cesarzem i założył nową dynastię – Jin, określaną później jako Zachodnie Jin. W 280 roku dokonane zostało zjednoczenie całych Chin, trwało jednak krótko, zaledwie do 304 roku, gdy doszło do inwazji plemion koczowniczych z północy. Do osłabienia Jin przyczyniła się również tak zwana rebelia ośmiu książąt.

Konni i piechurzy

Konni i piechurzy


Najpierw nastąpił najazd Hunów, którzy zawładnęli dużą częścią Chin północnych. Jednemu z ocalałych książąt Jin udało się utworzyć państwo ze stolicą na południe od rzeki Jangcy (Changjiang), w dzisiejszym Nankinie. Tak zwana dynastia Wschodnia Jin przetrwała do 419 roku. Potem mniej wię cej tym samym obszarem rządziły cztery efemeryczne dynastie chińskie, aż do ponowne go zjednoczenia Chin przez dynastię Sui w 589 roku.

Po upadku Hunów północne Chiny zo stały zawładnięte przez Tybetańczyków. Próbowali oni opanować także obszary południowe, ale ponieśli klęskę. Okres chaosu na północy trwał do 439 roku. Nieustannie powstawały i upadały kolejne mniejsze i większe państewka, tworzone przez rozmaite ludy koczownicze, zdobywające w danym momencie przewagę. Liczba równocześnie istniejących państw nieustannie zmieniała się.

Jedynie lud Toba (pochodzenia tunguskiego, bądź tureckiego) zdołał stworzyć na północy względnie stabilne państwo. W 386 roku ich władca ogłosił się królem, a w 398 roku cesarzem. Do 439 roku Toba opanowali całe północne Chiny – powstała dynastia na zywana Wei. Próbowali oni rozciągnąć swą władzę także na południe, jednak bez powodzenia. Równocześnie prowadzić musieli kampanie przeciwko zagrażającym z północy Awarom. W związku z tym odbudowali i znacznie przedłużyli Wielki Mur. Od samego początku stosowali chińskie metody administracyjne, opierając się na chińskich urzędnikach. Władcy bardzo szybko ulegli schińszczeniu.

Walki książąt Toba, bunt części wojska i powstanie chłopskie przyczyniły się do rozbicia cesarstwa Toba na dwa państwa – Wschodnie Wei (534-550) oraz Zachodnie Wei (535-557). W obydwu panujący stali się faktycznie marionetkami, a władzę przejęli chińscy generałowie i dygnitarze. Wkrótce Toba zostali całkowicie odsunięci od władzy, a państwa przekształcono w Północne Qi (550-577) i Północne Zhou (557-580). W 577 roku Północne Zhou podbiło Północne Qi. Nastąpiło krótkie zjednoczenie północnej części Chin. W 580 roku założyciel przyszłej dynastii Sui dokonał masakry całego rodu cesarskiego Północnego Zhou.

Już w okresie dynastii Wschodniej Han, w pierwszym wieku naszej ery, do Chin zaczął przenikać buddyzm. Pierwszymi wyznawcami byli niemal wyłącznie kupcy z Azji Środkowej. Powoli nowa religia zdobywała popularność w miastach wzdłuż szlaków handlowych. Dopiero po upadku dynastii Han, w okresie chaosu i ciągłych wojen, liczba wyznawców zaczęła szybko rosnąć, zwłaszcza w Chinach północnych. Chociaż w roku 444 w państwie Wei doszło do prześladowania buddystów, później buddyzm stał się tam na pe wien czas religią państwową. Także na południu niektórzy władcy udzielali buddyzmowi poparcia – znany jest przykład cesarza Wu z dynastii Liang (502-557).

Najważniejszą odmianą buddyzmu w Chinach stała się szkoła Czystej Ziemi – Qing Tu. Cechą charakterystyczną było nieustanne powtarzanie imienia Buddy Amitabhy (Amituofuo) i niektórych bodhisatwów, w celu zapewnienia sobie miejsca w Zachodnim Raju.

Szkoła Tian Tai (nazwa góry w pro wincji Zhejiang) podkreślała studiowanie świętych ksiąg i przestrzeganie rytuałów.

Specyficznie chińska szkoła Chan (u nas znana pod japońską nazwą Zen), w której widać wyraźny wpływ taoizmu, krytykowała natomiast nadmierne przywiązanie do studiowania ksiąg i stosowania rytuałów. Nacisk położony został na medytację w celu bezpośredniego osiągnięcia oświecenia.

Kult Buddy Majtrei (Buddy, który ma nadejść w przyszłości) stał się później podstawą ideologii wielu stowarzyszeń powstańczych i rewolucyjnych.

Konfucjanizm był główną ideologią państwową od dynastii Han. Wciąż jednak rozwijał się także taoizm. W drugiej połowie III wieku działo słynne taoistyczne ugrupowanie Siedmiu Mędrców z Bambusowego Gaju. Rozwijał się nurt neotaoistyczny, usiłujący przystosować taoizm do środowiska konfucjańskiego. Przede wszystkim jednak, poprzez wchłonięcie wierzeń ludowych i pod wpływem buddyzmu, wykształcił się nurt taoizmu religijnego.

W epokach Jin funkcjonował system shibingzhi – gdzie rzemiosło wojenne było przekazywane w rodzinie z pokolenia na po kolenie. Armia była zawodowa. W epoce Zachodniej Wei wprowadzono system fubing zhi. Żołnierze faktycznie byli rolnikami (pierwociny takiego systemu zaistniały już w epoce Han). W czasie pokoju uprawiali rolę, równocześnie szkoląc się, by w razie potrzeby wziąć udział w wojnie.

Trening walki i generalnie trening sprawno ściowy były popularne wśród ludu między in nymi dlatego, że pozytywne zdanie egzaminów umożliwiało przyjęcie do armii wraz z nadaniem ziemi, czyli włączenie do systemu fubingzhi. W szkoleniu żołnierzy i kandydatów do armii podkreślano trening siły, skoczności, szybkości. Wykorzystywano m.in. podnoszenie ciężarów – np. wielkiej sztaby służącej do ryglowania bramy miejskiej. Ćwiczono skoki – pokonywanie przeszkód, szybki bieg.

W okresie tym organizowano zawody, w tym międzypaństwowe. Pojawiają się zapiski o turniejach łuczniczych w systemie pucharu przechodniego. Nazwiska kolejnych zwycięzców były ryte na pucharze.

Istnieją zapisy o kobietach uprawiających sztukę wojenną, w tym xiangpu. Wydaje się, że było to dość powszechne. Słynna historia o Mulan, która poszła na wojnę zamiast ojca pochodzi właśnie z tych czasów.

Miecz, będąc przede wszystkim bronią osobistą, stał się także przedmiotem rytualnym, na przykład w niektórych ceremoniach taoizmu religijnego. Na dworze Jin urzędnicy podczas audiencji nie mogli mieć prawdziwych mieczy, nosili natomiast miecze drewniane, zdobione odpowiednio do pozycji właściciela.

Szabla już od dawna zastąpiła miecz na polu bitwy. W tym okresie natomiast pojawia się wiele zapisów i teorii dotyczących łącznego użycia szabli i tarczy. Podobnie jak miecz, również szabla była niekiedy wykorzystywa na jako przedmiot ceremonialny.

Włócznia mao zastąpiła już całkowi cie broń ji, stając się najważniejszą bronią długą. Rozwinęło się też wykorzystanie broni shuo – prawdopodobnie dłuższej odmiany włóczni. Niektóre tłumaczenia mówią o trójzębie. Odtąd włócznia (później nazywana qiang) była główną długą bronią w Chinach. Pojawiła się też broń liang ren mao – włócznia o ostrzach z obu stron kija (obecnie nazywana shuang tou qiang). Popularna była tak że walka kijem. Łucznictwo, tak jak i we wcześniejszych epokach miało ogromne znaczenie.

Żonglerka mieczami

Żonglerka mieczami

Sztuki walki w celach rozrywkowych wykorzystywane były od najdawniejszych czasów. Wcześniej mówiliśmy już o pokazach odbywających się na dworach, czy oglądanych dla rozrywki pojedynkach juedi/xiangpu. W epoce rozbicia i nieustannych walk, wyjątkowo istotna była oczywiście wartość praktyczna, jednak nawet wówczas rozwijał się też nurt rozrywkowo-pokazowy, na który duży wpływ miała sztuka cyrkowa. Zachowało się wiele opisów żonglerki polegającej na wyrzucaniu w górę broni i jej ponownym chwytaniu. Nawet poeci zachwycali się sztuką walki, np. Fu Xuan w epoce Jin napisał dwa wiersze o pięknie po kazów z włócznią i z mieczem.

Jeśli chodzi o pokazy bez broni, w epokach Qin i Han były to głównie pokazy walki. Teraz rozwinęły się pokazy pojedyncze, typu form improwizowanych lub skodyfikowanych (z zachowanych źródeł wynika, że wcześniej wykonywano tego typu pokazy z bronią, nie wspominano o podobnych pokazach bez broni).

Terminy jueli, juedi, xiangpu były używane równolegle. Z źródeł można wnioskować, że była to formuła łącząca ude­rzanie z chwytaniem. Walki niekiedy kończyły się wypadkami śmiertelnymi. Drużyny zawodników były tworzone przez arystokratów, którzy wykorzystywali ich jako ochronę posiadłości. Xiangpu było też popularne wśród ludu, a także uprawiane na terenie klasztorów buddyjskich i taoistycznych.

Zapasy xiangpu

Zapasy xiangpu

W kronikach Wei zapisano fakt, że w klasztorze buddyjskim w Chang’anie (dzisiejszy Xi’an) wykryto zgromadzoną dużą ilość broni, co spowodowało podejrzenie, że mnisi przygotowywali się do rebelii. Wspomina się tam też o faktycznym udziale mnichów w walkach. Miało to miejsce zanim z umiejętno ści walki zasłynęli mnisi klasztoru Shaolin. Oczywiście mnisi pochodzili ze społeczeństwa, w którym trening walki był całkiem powszechny, ich umiejętności w tym zakresie nie mogły więc być czymś niezwykłym.

Klasztor Shaolin jest dziś sławny, a Bodhidharmie (Puti Damo) legenda przypisuje zapoczątkowanie uprawianej tam sztuki walki. Legenda ta jednak powstała wiele wieków po śmierci Bodhidharmy i nic faktycznie nie wskazuje, by wywarł on jakikolwiek istotny wpływ na sztukę walki. Bodhidharma faktycznie przebywał w pustelni obok klasztoru. Jego uczniowie Hui Ke i Seng Fu zasłynęli jako pierwsi przedstawiciele buddyzmu chan (zen). Żadne źródła nie wspominają o ich związku ze sztuką walki.

Klasztor Shaolin znajduje się na górze Kaoshan w prowincji Henan w północnych Chinach. Został wybudowany w 495 roku przez cesarza Xiaowendi dynastii Wei dla hinduskiego mnicha Batuo (Fotuo, Sengjia Fotuo). Około 490 roku Batuo szlakiem je dwabnym przybył do Chin. Dotarł do stolicy Wei – Pingcheng (obecny Datong w prowincji Shanxi). Następnie stolica została przeniesiona do Luoyangu. Tam Xiaowendi wybudował dla Batuo Dziedziniec Spokoju. Jednak Batuo wolał opuścić miasto i udać się na zbocze góry Kaoshan. Wówczas Xiaowendi ufundował tam klasztor Shaolin.

Nie ma zapisków o związkach Batuo ze sztuką walki. Wspomina się natomiast o jego uczniach Sengchou i Huiguang. W zapiskach o słynnych mnichach przeczytać można, że Sengchou już w młodości posiadał umiejętności charakterystyczne dla sztuki walki, między innymi typu qinggong (sztuka lekkości). Stojąc na poręczy studni wielokrotne podbijał stopą lotkę („zośkę”). Podnosił ciężary i demonstrował zręczność i odwagę w quan (sztuce walki wręcz). Widzimy więc, że niektórzy mnisi z Shaolinu posiadali umiejętności bojowe zanim dotarł tam Bodhidharma, a także, że nabyli je przed przybyciem do Shaolinu.

Shaolinsi, jako klasztor cesarski miał specjalną rangę. Posiadał nadane ziemie, z których czerpał zyski. Miał też prawo utrzymywania gwardii do obrony. To były ważne czynniki, które sprawiły, że stał się jednym ze znanych ośrodków rozwoju sztuki walki.

Umiejętności walki musiały być też czymś oczywistym również w środowiskach taoistycznych. Słynny taoistyczny uczony epoki Jin – Ge Hong w młodości uczył się strzelania z łuku, posługiwania szablą, bronią ji, w swoich pracach pisał o ustnych wskazówkach i sekretnych metodach. Jeszcze w późniejszym wieku uczył się walki siedmiostopowym kijem.

Także o innym słynnym taoiście – Tao Hongjin wiemy, że umiejętności walki rozwijał od dzieciństwa. Strzelał z łuku, jeździł konno, doskonale znał się na władaniu szablą i mieczem. Napisał „Zapiski o szabli i mieczu”, gdzie wymienia nazwy słynnych mieczy od najdawniejszych czasów, napisy na nich wy ryte, długość i cechy charakterystyczne. Osobiście kuł miecze i szable.

W epokach Jin eksperci walki swoje doświadczenia z boju zawierali w ćwiczeniach typu form taolu, by tak pracować nad doskonaleniem umiejętności. Powstawały ustne formuły i sekretne metody, dla ułatwienia nauki. Ale wraz ze wzrostem popularności nurtu rozrywkowego, do form włączono też wiele elementów upiększających, nie związanych ze skutecznością w walce.

Pojawiają się zapiski o specyficznych umiejętnościach – gong, jak na przykład:
– przebijanie kości łopatkowej owcy palcem,
– wbijanie palców w drewniany pal,
– wysokie i dalekie skoki – „sztuka lek kości”,
– przyjmowanie uderzeń, w tym bronią (opisy zapewne często przesadzone).

W tych czasach po raz pierwszy poja wia się termin wushu. Jednak wówczas dotyczył on wojny, a nie indywidualnej sztuki walki.

Andrzej Kalisz

Tagi: , , ,

Komentarze wyczone.

Patrnerska strona

Serwis informacyjny MMA najpopularniejszy w Polsce

Trening i motywacja kochamsilownie.pl