Regulamin - Loguj/Wyloguj

Historia chińskich sztuk walki – 4

10 grudnia, 2009 autor dacheng

W końcowym okresie epoki Walczących Królestw (V – III w. p.n.e.) największą potęgę uzyskało państwo Qin, stopniowo podbijając pozostałe „państwa środka”. W 221 roku p.n.e. król Zheng ogłosił się Qin Shi Huangdi – pierwszym cesarzem państwa Qin.


Pierwsza dynastia upadła wyjątkowo szybko. Rok 206 p.n.e., to początek panowania kolejnej dynastii – Han, która przetrwała aż cztery stulecia, przedzielona okresem określanym jako rebelia Wang Manga (9-25 r. n.e.). Zwykle mówi się o wcześniejszej lub zachodniej dynastii Han (206 r. p.n.e.-8 n.e.) oraz późniejszej lub wschodniej dynastii Han (25-220 r. n.e.). Do dziś naród chiński określa siebie jako ród Han.

Po upadku dynastii Han nastąpił długi okres rozpadu i nieustających wojen, którego pierwszy etap to epoka Trzech Królestw (220-280 r. n.e.). Jeden z bohaterów tej epoki – Guan Yu, uznany później został za bóstwo wojny. Barwny, chociaż ze względu na oddalenie w czasie, niekoniecznie wierny obraz tej epoki rysuje słynna czternastowieczna powieść „San Guo Yan Yi” („Opowieści o trzech królestwach”).

Wcześniej, w okresie Walczących Królestw, rządzący zachęcali poddanych do nauki walki, by mieć zaplecze dla rekrutacji żołnierzy do swoich armii. Jednak po zjednoczeniu Chin i powstaniu cesarstwa Qin, umiejętności walki wśród ludu widziano jako zagrożenie dla władzy. Stąd działania zmierzające ku temu, by zwykli ludzie nie zajmowali się walką i powszechne konfiskowanie broni. Doskonalona była natomiast sztuka wojenna w armii. Odkrywane od lat 70. XX wieku w okolicy Xi’an terakotowe figury w grobowcu pierwszego cesarza są znakomitym świadectwem zbroi i uzbrojenia wówczas stosowanego.

Łucznicy - epoka Han

Łucznicy - epoka Han

Również na początku epoki Han zakazano uprawiania sztuki wojennej wśród ludu. Sytuacja zmieniła się później, ze względu na wzrost zagrożenia ze strony koczowników Xiongnu (uważa się, że od Xiongnu pochodzą Hunowie, którzy później dotarli do Europy). Dążono wówczas przede wszystkim do tego, by jak najwięcej z mieszkańców pogranicza było przygotowanych do wojny oraz stosowano politykę zagęszczania populacji chińskiej na północnych rubieżach. Źródła mówią, że „nie było podziału na rolników i żołnierzy”. Rozwijano jazdę i zachęcano do hodowli koni. Metody walki rozwijały się podczas wojen z Xiongnu.

Miecz był główną bronią wojska w okresie Qin (zdumienie uczonych wywołały miecze z wykopalisk z tej epoki, które jak się okazało były… chromowane) i na początku epoki Han. Później stopniowo stracił znaczenie na polu bitwy na rzecz szabli (stało się to zapewne dlatego, że wojownicy szybkiej, zwrotnej konnicy, niezbędnej do walki z Xiongnu, szerzej wykorzystywali zamachowe ruchy tnące i rąbiące w walce), ale rozwijał się jako broń osobista, i jednocześnie drogocenny przedmiot, którym się chlubiono. W epoce Han można spotkać się z podobnym traktowaniem szabli, lecz odkąd stała się ona podstawową bronią żołnierzy w epoce Trzech Królestw, miecz niepodzielnie już utrzymywał swą arystokratyczną pozycję.

Źródła wspominają o pokazach jian wu – tańca miecza – bardziej spontanicznego wariantu dziś ćwiczonych form. Wiadomo też o formach tańca z innymi rodzajami broni. W przypadku tańców grupowych, zapewne miały one bardziej ustaloną choreografię, będąc zatem pewnym prekursorem obecnych form taolu.

Jeśli chodzi o bronie długie, to zauważalne jest szersze wykorzystanie włóczni mao lub qiang niż klasycznej broni ji, która miała nad mao przewagę wtedy, gdy wojny prowadzono przy pomocy wozów bojowych.

Kijem człowiek walczył od początków swego istnienia. Jednak później, o ile było to możliwe, korzystano z bardziej zaawansowanych technologicznie rodzajów broni. Wydaje się, że do rozwoju wykorzystania kija przyczyniły się konfiskaty broni w epoce Qin. Wiemy, że powstańcy przeciwko dynastii szkolili się właśnie we władaniu kijem i przy jego pomocy walczyli.

Chłopcy ćwiczący walkę kijem - Trzy królestwa

Chłopcy ćwiczący walkę kijem - Trzy królestwa

Specjalnością Xiongnu było łucznictwo. Spowodowało to, że również Chińczycy do łucznictwa przywiązywali wyjątkowo dużą wagę. Bardzo rozwinięto wykorzystanie kusz, budując różne ich rodzaje, także takie, które pozwalały na strzelanie seriami.

Chociaż w cesarstwie Qin dążono do tego, by umiejętności wojenne nie były powszechne wśród ludu, nie dotyczyło to współzawodnictwa w zapasach juedi , bedących kontynuacją jueli. Oglądanie pojedynków juedi było pewną formą rozrywki. Co ciekawe, uprawiania juedi zakazał pierwszy cesarz dynastii Han. Wydaje się, że ponownie ta forma współzawodnictwa i rozrywki zaczęła kwitnąć dopiero około 140 roku n.e., dzięki zainteresowaniu cesarza Wudi. Juedi, określane też jako xiangpu było demonstrowane na dworze oraz powszechnie uprawiane wśród ludu. Juedi, łącznie z m.in. tańcem i akrobatyką, stało się elementem tak zwanych 100 gier – bai xi. Stąd mówi się także o juedixi, gdzie xi oznacza zabawę, grę. Uważa się, że podczas gdy juedi było autentyczną formą współzawodnictwa, juedixi stanowiło formę bardziej pokazową. W epoce Trzech Królestw pojawiły się też zapasy kobiet. Nazwa xiangpu stała się powszechnie używaną.

Nie jest do końca jasne jaka była pierwotna formuła współzawodnictwa jueli, juedi, czy xiangpu. Zwykle mówi się o nich jako o zapasach, jednak prawdopodobnie stosowano także uderzenia.

Zapaśnicy - epoka Qin

Zapaśnicy - epoka Qin

W dokumentach dynastii Han spotyka się też zapiski o walce wręcz shoubo. Żródła wskazują, że podczas gdy juedi traktowano przede wszystkim jako formę rozrywki, to shoubo było formą walki wręcz, która stanowiła element egzaminów wojskowych i szkolenia w armii – poza praktycznym wykorzystaniem jako uzupełnienie umiejętności walki bronią, przede wszystkim traktowano to jako rodzaj treningu ogólnorozwojowego, przygotowującego do nauki posługiwania się bronią.

W końcowym okresie dynastii Han działał słynny lekarz Hua Tuo, któremu przypisuje się usystematyzowanie systemu ćwiczeń Wuqinxi – zabawy pięciu zwierząt (tygrys, jeleń, niedźwiedź, małpa, ptak). Ćwiczenia te prawdopodobnie nie miały dużo wspólnego ze sztuką walki, jednak można sądzić, że wpłynęły na wykształcenie się później zwierzęco-podobnych form wykorzystywanych w treningu sztuki walki.

Istniało wówczas wiele dzieł dotyczących sztuki wojennej, o czym wiemy z „Dokumentów Han” autorstwa Ban Gu. To, że na temat jednego działu sztuki wojennej (np. łucznictwa, posługiwania się szablą, mieczem itp.) istniało wiele prac wskazuje, że tworzyły się wówczas różne szkoły. Niektóre teksty wprost mówią, że istniało np. wiele szkół posługiwania się mieczem, stołeczną określając jako najlepszą z nich. Pisano też, że ktoś był biegły w naukach różnych szkół.

W tekstach z końcowego okresu dynastii Han pojawia się już pojęcie wuyi (sztuka wojenna) – jest to jeden z terminów przez wieki stosowanych na określenie sztuk walki.

Pojawił się też termin wude, później odnoszony do walorów moralnych adepta sztuk walki. Jednak wówczas dotyczył on raczej zasad wojny. Oczywiście jednak, chociaż nie określano tego wówczas wude, wskazywano, że niezbędne jest, by wojownik prezentował odpowiednią postawę i wartości.

Szabla - epoka Trzech Królestw

Szabla - epoka Trzech Królestw

W epoce Han doszło do kontaktów chińsko-japońskich. Ponieważ pojedynki zapaśnicze były pewną formą rozrywki arystokratów, stanowiły one tło także dla uroczystości podejmowania zagranicznych posłów. Wpływy chińskie widać w japońskim sumo – nawet nazwę tę zapisuje się identycznie, jak chińskie xiangpu. Chińska szabla z tamtych czasów dała początek klasycznemu japońskiemu mieczowi.

Andrzej Kalisz

Tagi: , , ,

Komentarze wyczone.

Patrnerska strona

Serwis informacyjny MMA najpopularniejszy w Polsce

Trening i motywacja kochamsilownie.pl